Capo nedir, hangi perdede hangi ton çıkar?

Capo ne yapar?

Gitarda her perde bir yarım tondur. Capo'yu 2. perdeye taktığınızda bütün teller iki yarım ton tizleşir; boş tel artık E değil F♯ verir. Parmaklarınız hâlâ G şeklini bassa da kulağın duyduğu akor A olur.

Kazanç şurada: açık tellerin dolgun sesini kaybetmeden zor tonlarda çalabilirsiniz. B♭ tonundaki bir şarkı barre akorlarla boğuk duyulurken, capo 3'e takılıp G şekilleriyle çalındığında açılır.

Perde–ton tablosu

Tablo şu soruyu cevaplıyor: istediğiniz ton için, bildiğiniz akor şekliyle capo'yu kaçıncı perdeye takmalısınız? Satırda hedef tonu bulun, kolonda bastığınız şekli seçin.

Örnek: şarkı B♭ tonunda ve siz G şekilleriyle çalmak istiyorsunuz. B♭ satırı, G şekli kolonu — capo 3. Aynı şarkıyı A şekilleriyle çalacaksanız capo 1 yeterli.

Kendiniz hesaplamak isterseniz kural tek satır: capo perdesi = hedef ton ile şekil tonu arasındaki yarım ton farkı. G şekliyle B♭ çalmak için G'den B♭'ye sayın — G → G♯ (1) → A (2) → B♭ (3). Capo 3.

Capo ile transpoze arasındaki fark

İkisi de duyulan tonu değiştirir ama farklı katmanda çalışırlar ve birbirinin yerine geçmezler.

Doğru iş bölümü şu: ton kararı gruba aittir — vokalin rahat ettiği ton neyse herkes onu çalar. Capo ise kişisel bir tercihtir; o tona nasıl ulaşacağınızı siz seçersiniz. Bas gitarist capo takmaz, klavyeci hiç kullanmaz, ama üçünüz de aynı tondasınızdır. Ton taşımanın ayrıntısı transpoze rehberinde.

Bu ayrım pratikte şu anlama gelir: setlistinize şarkının tonunu yazın, capo perdesini değil. Capo perdesi gitaristten gitariste değişir; ton değişmez.

İki gitar, iki farklı capo

Capo'nun en güzel kullanımı ton bulmak değil, doku üretmektir. İki gitarist aynı tonu farklı capo perdelerinden çaldığında akorların dizilişi (voicing) değişir ve düzenleme kendiliğinden zenginleşir.

• D tonunda bir şarkı: birinci gitar capo'suz D şekilleri, ikinci gitar capo 2 ile C şekilleri çalar. Aynı akorlar, farklı tınılar.
• G tonunda: biri açık G, diğeri capo 5 ile D şekilleri. Yüksek perdedeki gitar parlak bir katman ekler.
• Kayıtta da işe yarar. Aynı parçayı iki farklı capo pozisyonuyla üst üste kaydetmek, tek gitardan çok daha geniş bir ses verir.

Doğru kullanım: küçük ayrıntılar

• Perdenin hemen arkasına takın. Perde telinin üstüne değil, sap tarafında ona yakın. Uzağa takılan capo cızırtı yapar.
• Fazla sıkmayın. Aşırı basınç telleri gerdirir ve akordu tizleştirir — capo taktıktan sonra akordu bir kez kontrol edin.
• Capo taktıktan sonra akort edin, önce değil. Sıra ters olursa şarkının ortasında pes duyarsınız.
• Yüksek perdelerde tel gerginliği artar. 7. perdenin üstünde büküm (bend) sertleşir, entonasyon bozulmaya başlar.
• Yaylı capo hızlıdır, vidalı capo hassastır. Şarkı arasında capo değiştirecekseniz yaylı olan zaman kazandırır.

Setliste iki şarkı arka arkaya farklı capo perdesi istiyorsa, aralarına konuşma ya da başka bir enstrümanın girişini koyun. Capo takıp akort kontrol etmek 15 saniye sürer ve o sessizlik sahnede uzun duyulur.

Sık yapılan hatalar

• Setliste capo perdesi yazıp ton yazmamak. Diğer çalgılar o notu kullanamaz; gruba ton lazımdır.
• Capo takınca akorların adını değiştiğini sanmak. Bastığınız şekil G ise siz “G” dersiniz ama grup B♭ duyar — konuşurken duyulan tonu söyleyin.
• Capo takılıyken akort etmeyi unutmak. En sık duyulan sahne akort sorunudur.
• Her şeyi capo ile çözmeye çalışmak. Beşinci perdeden yukarısı gitarın tınısını incelterek ritim gitarını zayıflatır; bazı tonlarda barre akor daha doğru cevaptır.